Bài Hướng Dẫn Đi Lễ Đình – Đền – Miếu – Phủ (Chuẩn Truyền Thống)

1. Ý Nghĩa Truyền Thống

Theo tập tục văn hóa truyền thống, ở mỗi tỉnh thành, làng xã trên khắp đất nước Việt Nam đều có Đình, Đền, Miếu, Phủ – là những nơi thờ tự Thần linh, Thành Hoàng, Thánh Mẫu. Các Ngài đều là những bậc tiền nhân, anh hùng có công lao với cộng đồng làng xã, với dân tộc trong công cuộc dựng nước và giữ nước.

Trải qua bao thế hệ, việc đi lễ, trẩy hội tại Đình – Đền – Miếu – Phủ vào các dịp lễ Tết, tuần tiết, sóc vọng, ngày hội đã trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt, thể hiện lòng tôn kính, biết ơn và ngưỡng vọng đối với các bậc Tôn thần.

Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử – văn hóa, các nơi thờ tự này còn là không gian sinh hoạt tín ngưỡng, nơi con người gửi gắm niềm tin tâm linh, cầu mong cho bản thân, gia đình và cộng đồng được:

Bình an, mạnh khỏe
Công việc hanh thông
Gia đạo yên ổn
Biến hung thành cát, tiêu trừ tai ách

Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ cách sắm lễ, trình tự dâng lễ hay biết rằng văn khấn Thành Hoàng, văn khấn ban Công Đồng và văn khấn Tam Tòa Thánh Mẫu là khác nhau. Vì vậy, việc hiểu đúng nghi lễ là điều cần thiết để việc đi lễ được trọn vẹn và đúng đạo.

2. Sắm Lễ Khi Đi Đình – Đền – Miếu – Phủ

Việc sắm lễ quan trọng nhất là lòng thành, không cần cầu kỳ, phô trương.

🔹 Lễ Chay

Gồm:

Hương, hoa tươi
Trà, quả, oản phẩm

Lễ chay thường dùng để dâng ban Phật, Bồ Tát (nếu có) và ban Thánh Mẫu.
Có thể sắm thêm hàng mã như: tiền, vàng, nón, hia…

🔹 Lễ Mặn

Gồm:

Gà luộc, thịt lợn, giò, chả… (nấu chín, bày biện sạch sẽ)

Lễ mặn thường đặt tại ban Công Đồng – Ngũ Vị Quan Lớn nếu nơi thờ cho phép.

🔹 Lễ Đồ Sống

Dùng để dâng Quan Ngũ Hổ, Bạch Xà, Thanh Xà ở hạ ban Công Đồng Tứ Phủ.

Lễ thường gồm:

5 trứng vịt sống đặt trong đĩa gạo, muối
2 trứng gà sống đặt trong hai chén nhỏ
1 miếng thịt mồi khía làm 5 phần (không đứt rời)
Kèm tiền vàng

🔹 Cỗ Mặn Sơn Trang

Gồm các đặc sản dân gian:

Cua, ốc, lươn, ớt, chanh…
Có thể thêm xôi, chè nếp cẩm

Theo lệ thường, lễ sơn trang sắm theo con số 15, tương ứng với:

1 vị Chúa Sơn Trang
2 vị hầu cận
12 Cô Sơn Trang

🔹 Lễ Ban Thờ Cô – Cậu

Thường gồm:

Oản, quả, hương hoa
Đồ mã nhỏ: hài, hia, nón, áo
Gương, lược, đồ chơi trẻ nhỏ

Lễ vật thường nhỏ, đẹp, gói gọn gàng, thể hiện sự trong sáng, trẻ trung.

🔹 Lễ Thần Thành Hoàng – Thư Điền

Thường dùng lễ mặn:

Chân giò luộc
Xôi
Rượu
Tiền, vàng

3. Trình Tự Dâng Lễ

Trước tiên làm lễ trình Thổ Địa, Thủ Đền, xin phép được vào dâng lễ
Sửa soạn lễ vật, bày lên mâm, khay
Đặt lễ từ ban chính ra ban ngoài
Sau khi đặt lễ xong mới thắp hương
Khi thắp hương:
- Thắp từ ban chính ở gian giữa → các ban hai bên → ban ngoài cùng
- Dùng số lẻ: 1, 3, 5 nén (thường là 3)
- Chắp tay nâng hương ngang trán, vái 3 vái rồi cắm hương

Nếu có sớ tấu trình, nâng sớ ngang mày, vái 3 vái. Khi hóa vàng thì hóa văn khấn, sớ trước.

4. Hạ Lễ

Đợi hết một tuần hương
Vái 3 vái trước mỗi ban
Hóa tiền vàng từ ban chính đến ban Cô – Cậu
Sau khi hóa vàng xong mới hạ lễ khác
Khi hạ lễ, hạ từ ban ngoài vào ban chính
Riêng đồ lễ Cô – Cậu (gương, lược…) thường để lại tại ban thờ

5. Văn Khấn Thành Hoàng Ở Đình – Đền – Miếu

Dưới đây là văn khấn Thành hoàng:
– Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Con xin kính lạy ngài Kim Niên Đương cai Thái tuế chí đức Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Hưởng tử con là …………………………………………………… Tuổi ………………………….
Ngụ tại…………………………………………………………………………………………………….
Hôm nay là ngày…… tháng……năm…..(Âm lịch)
Hương tử con đến nơi ………………………………………….. (Đình hoặc Đền hoặc Miếu) thành tâm kính nghĩ: Đức Đại Vương nhận mệnh Thiên đình giáng lâm ở nước Việt Nam làm Bản cảnh Thành Hoàng chủ tể một phương bấy nay ban phúc lành che chở cho dân. Nay hương tử chúng con thành tâm dâng lên lễ bạc, hiến tế hương hoa, phẩm oản… Cầu mong đức Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương chứng giám, rủ lòng thương xót, phù hộ che chở cho chúng con sức khoẻ dồi dào, mọi sự tốt lành, lắm tài nhiều lộc, an khang thịnh vượng, sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm. Hương tử con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.

Phục duy cẩn cáo!

6. Văn Khấn Ban Công Đồng

Dưới đây là bài văn khấn ban Công Đồng:
– Con lạy chín phương trời, mười phương Chư phật, Chư phật mười phương
– Con lạy đức Vua cha Ngọc Hoàng Thượng Đế
– Con lạy Tam Toà Thánh Mẫu
– Con lạy Tam phủ Công Đồng, Tứ phủ Vạn linh
– Con lạy Tứ phủ Khâm sai
– Con lạy Chầu bà Thủ Mệnh
– Con lạy Tứ phủ Đức Thánh Hoàng
– Con lạy Tứ phủ Đức Thánh Cô
– Con lạy Tứ phủ Đức Thánh Cậu
– Con lạy cộng đồng các Giá, các Quan, mười tám cửa rừng, mười hai cửa bể.
– Con lạy quan Chầu gia.
Hương tử con là:…………………………………….Tuổi………………….. Cùng đồng gia đại tiểu đẳng, nam nữ tử tôn
Ngụ tại:……………………………………………………….
Hôm nay là ngày…… tháng…… năm………………(Âm lịch). Tín chủ con về
Đền…………… thành tâm kính lễ, xin Chúa phù hộ độ trì cho gia đình chúng con sức khoẻ dồi dào, phúc thọ khang ninh, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc bình an, vạn sự hanh thông, gặp nhiều may mắn.
Phục duy cẩn cáo!

7. Văn Khấn Lễ Tam Tòa Thánh Mẫu

Dưới đây là bài văn khấn lễ Tam tòa Thánh Mẫu:
Đức đệ tứ khâm sai Thánh Mẫu, tứ vi chầu bà, năm toà quan lớn, mười dinh các quan, mười hai Tiên cô, mười hai Thánh cậu, ngũ hổ Đại tướng, Thanh Hoàng Bạch xà đại tướng
– Con kính lạy Đức Hiệu Thiên chí tôn kim quyết Ngọc Hoàng Huyền khung cao Thượng đế.
– Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Con xin kính Cửu trùng Thanh Vân lục cung công chúa.
– Con kính lạy Đức thiên tiên Quỳnh Hoa Liễu Hạnh Mã Hoàng Công chúa, sắc phong Chế Thắng Hoà Diệu đại vương, gia phong Tiên Hương Thánh Mẫu.
– Con kính lạy Đức đệ nhị đỉnh thượng cao sơn triều mường Sơn tinh công chúa Lê Mại Đại Vương.
– Con kính lạy Đức đệ tứ khâm sai Thánh Mẫu, tứ vi chầu bà, năm toà quan lớn, mười dinh các quan, mười hai Tiên cô, mười hai Thánh cậu, ngũ hổ Đại tướng, Thanh Hoàng Bạch xà đại tướng.
Hưởng tử con là …………………………………………………….. Tuổi ……………………………
Ngụ tại………………………………………………………………………………………………………….
Hôm nay là ngày…… tháng.…..năm…….(Âm lịch)
Hương tử con đến nơi Điện (hoặc Phủ, hoặc Đền)………chắp tay kính lễ khấu đầu vọng bái, lòng con thành khẩn, dạ con thiết tha, kính dâng lễ vật, cúi xin các Ngài xót thương phù hộ độ trì cho gia đạo chúng con sức khoẻ dồi dào, phúc thọ khang ninh, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc bình an, vạn sự hanh thông, gặp nhiều may mắn. Hương tử con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.